Γράφει η Μαρία Χρισταρά
Μια ξεχασμένη αρετή σε εποχές χειραγώγησης.
Η μνήμη γυρίζει πίσω, εκεί όπου το ρύζι στα γιουβαρλάκια της μάνας εξείχε με υπερηφάνεια και στα γεμιστά ξεχείλιζε από περίσσευμα αγάπης, κι ας ήταν το κρέας λιγοστό. Γυρίζει στη γειτόνισσα που χτυπούσε δυνατά το πιρούνι στο άδειο πιάτο, κάνοντας τον ήχο του αυγολέμονου να αντηχεί στην αυλή, για να κρατήσει το σπίτι της ψηλά, ακόμα κι αν στην κατσαρόλα έβραζε μόνο νερόσουπα. Τότε, η φτώχεια δεν άγγιζε την ψυχή.
Το παιδί με το κασελάκι που έβαφε παπούτσια στον δρόμο δεν ζητιάνευε, προσέφερε τον κόπο του. Τα παπούτσια μπαλώνονταν ξανά και ξανά στον τσαγκάρη, αλλά πατούσαν στερεά στο χώμα. Παράλληλα, τα σπίτια έλαμπαν, καθώς ο ασβέστης μεταμόρφωνε τους τοίχους σε λευκά παλάτια, φανερώνοντας πως η καθαριότητα και η πάστρα ήταν ο αληθινός πλούτος των φτωχών. Ο λογαριασμός της ΔΕΗ πληρωνόταν πάντα από το υστέρημα, και ο φόβος να χτυπήσει την πόρτα ο χωροφύλακας δεν ήταν μόνο φόβος του νόμου, αλλά ο βαθύς τρόμος μήπως σπιλωθεί το όνομα της οικογένειας. Αυτή η αξιοπρέπεια δεν ήταν τυχαία, ήταν η εσωτερική δύναμη μιας ολόκληρης γενιάς που αρνιόταν να οριστεί από την άδεια της τσέπη.
Σήμερα, η εικόνα αυτή φαντάζει μακρινή, σχεδόν εξιδανικευμένη, όμως η ανάγκη να θυμηθούμε εκείνη την αξιοπρέπεια είναι πιο επίκαιρη από ποτέ.
Στη σύγχρονη εποχή, η φτώχεια συχνά εργαλειοποιείται, καθώς οι κυβερνήσεις και τα κέντρα εξουσίας φοβούνται τον φτωχό που διατηρεί την περηφάνεια και την αυτοεκτίμησή του, εκείνον που δεν εξαγοράζεται. Όταν η αξιοπρέπεια αφαιρείται από τον πολίτη και αντικαθίσταται από την εξάρτηση, τη συστημική φιλανθρωπία και τα πρόσκαιρα επιδόματα, η χειραγώγηση γίνεται παιχνιδάκι. Ο άνθρωπος που εκπαιδεύεται να ντρέπεται για τη φτώχεια του γίνεται εύκολο θύμα. Αντίθετα, ο άνθρωπος που γνωρίζει ότι η αξία του δεν μετριέται με το πορτοφόλι, αλλά με την καθαρότητα του μετώπου του, παραμένει ελεύθερος. Η φτώχεια των παλιών δεν ήταν επιλογή, αλλά η αξιοπρέπεια ήταν, και αυτή η αξιοπρέπεια παραμένει το πιο δυνατό όπλο απέναντι σε κάθε μορφή εξουσίας που προσπαθεί να μας επιβάλει την υποταγή.