Μια ιστορική αλλαγή στον τρόπο ανάδειξης των τοπικών αρχόντων προωθεί η κυβέρνηση, καταργώντας το παραδοσιακό σύστημα των δύο Κυριακών και εισάγοντας τη διεξαγωγή των αυτοδιοικητικών εκλογών σε έναν και μοναδικό γύρο. Η πρόταση, που παρουσιάστηκε από τον Υπουργό Εσωτερικών Θοδωρή Λιβάνιο, στοχεύει στην καταπολέμηση της αποχής, τη μείωση του κόστους και την επιτάχυνση των διαδικασιών ανάληψης καθηκόντων.
Πώς θα λειτουργεί το νέο σύστημα
Κεντρικός πυλώνας της μεταρρύθμισης είναι η καθιέρωση της συμπληρωματικής ψήφου (παραλλαγή του συστήματος Supplementary Vote). Ο ψηφοφόρος, την ώρα που προσέρχεται στην κάλπη, θα έχει πλέον τη δυνατότητα να εκφράσει όχι μία, αλλά δύο προτιμήσεις για τα αξιώματα του Δημάρχου και του Περιφερειάρχη:
- Πρώτη Επιλογή: Ο ψηφοφόρος επιλέγει τον συνδυασμό και τον υποψήφιο της κύριας προτίμησής του.
- Δεύτερη Επιλογή: Στο ίδιο ψηφοδέλτιο, ο πολίτης θα μπορεί να σημειώσει έναν δεύτερο υποψήφιο (από διαφορετικό συνδυασμό), τον οποίο επιθυμεί να στηρίξει σε περίπτωση που ο πρώτος δεν εκλεγεί.
Η διαδικασία της εκλογής
Η ανάδειξη του νικητή θα γίνεται ως εξής:
- Αν ένας υποψήφιος συγκεντρώσει το 50% + 1 των πρώτων προτιμήσεων, εκλέγεται άμεσα.
- Αν κανείς δεν πιάσει το όριο αυτό, τότε «κλειδώνουν» οι δύο πρώτοι σε ψήφους υποψήφιοι. Οι υπόλοιποι συνδυασμοί τίθενται εκτός, αλλά οι ψήφοι τους δεν πάνε χαμένες: ελέγχονται οι δεύτερες προτιμήσεις των ψηφοφόρων αυτών των συνδυασμών. Αν κάποιος από τους δύο πρώτους έχει σημειωθεί ως δεύτερη επιλογή, οι ψήφοι προστίθενται στο σύνολό του μέχρι να αναδειχθεί ο τελικός νικητής.
Γιατί καταργείται ο δεύτερος γύρος;
Το Υπουργείο Εσωτερικών παραθέτει τρεις βασικούς λόγους για αυτή τη δομική αλλαγή:
- Καταπολέμηση της Αποχής: Τα στοιχεία δείχνουν ότι η συμμετοχή τη δεύτερη Κυριακή μειώνεται δραματικά (έως και 12-17 μονάδες), καθώς πολλοί πολίτες θεωρούν τη διαδικασία «κουραστική» ή δεν ενδιαφέρονται αν ο δικός τους υποψήφιος έχει αποκλειστεί.
- Μείωση Κόστους: Η διεξαγωγή εκλογών για δύο συνεχόμενες εβδομάδες επιβαρύνει σημαντικά τον κρατικό προϋπολογισμό (στήσιμο καλπών, υπερωρίες υπαλλήλων, δικαστικοί αντιπρόσωποι).
- Προγραμματικές Συγκλίσεις: Το νέο σύστημα αναγκάζει τους υποψηφίους να αναζητήσουν συμμαχίες και «δεύτερες ψήφους» από την αρχή της προεκλογικής περιόδου, ενισχύοντας τον διάλογο πριν από την κάλπη.
Η πολιτική συζήτηση και οι αντιδράσεις
Η πρόταση έχει ήδη ανοίξει έναν μεγάλο κύκλο συζητήσεων. Ενώ πολλοί αιρετοί βλέπουν θετικά την απλοποίηση της διαδικασίας, υπάρχουν και φωνές σκεπτικισμού:
- Θέμα Νομιμοποίησης: Ορισμένοι συνταγματολόγοι και στελέχη της αντιπολίτευσης εκφράζουν επιφυλάξεις για το αν ένας Δήμαρχος που εκλέγεται με «δεύτερες ψήφους» θα έχει την ίδια δημοκρατική νομιμοποίηση με κάποιον που κέρδισε σε μια απευθείας αναμέτρηση στον δεύτερο γύρο.
- Πλειοψηφία στα Συμβούλια: Συζητείται επίσης το πώς θα κατανέμονται οι έδρες στα Δημοτικά Συμβούλια, με την πρόταση να περιλαμβάνει την εξασφάλιση των 3/5 των εδρών για τον νικητή, ώστε να διασφαλίζεται η κυβερνησιμότητα των ΟΤΑ.
Τι άλλο αλλάζει;
Πέρα από τον τρόπο εκλογής, το νέο πλαίσιο περιλαμβάνει:
- Ηλεκτρονική ψηφοφορία: Προαιρετική εφαρμογή για όσους το επιθυμούν.
- Κριτήρια ταξινόμησης ΟΤΑ: Επικαιροποίηση για ορεινούς και νησιωτικούς δήμους.
- Κατάργηση αποσπάσεων: Στόχος είναι η αποσύνδεση της εργασιακής κατάστασης των υπαλλήλων από την εκλογική τους συμμετοχή.
Το νομοσχέδιο αναμένεται να τεθεί σε πλήρη διαβούλευση το επόμενο διάστημα, φιλοδοξώντας να αλλάξει τον «χάρτη» της τοπικής αυτοδιοίκησης για τις επόμενες δεκαετίες.