“Γράφει ο Γεώργιος Γκοβέσης, ιστορικός-συγγραφέας*”
Τα στερεότυπα των εθνικών ομάδων όπως έχουν διαμορφωθεί στους τελευταίους αιώνες στην πολύπαθη περιοχή μας, θέλουν τους Έλληνες να είναι ελληνόφωνοι και ορθόδοξοι χριστιανοί στο θρήσκευμα, τους Τούρκους να είναι τουρκόφωνοι και σουνίτες μουσουλμάνοι στο θρήσκευμα και ου τω καθεξής για τις υπόλοιπες εθνικές ομάδες. Όμως αυτά δεν ισχύουν απόλυτα, γιατί υπάρχουν θρησκευτικές και γλωσσικές ομάδες οι οποίες μπορεί να έχουν ορισμένα χαρακτηριστικά που ταιριάζουν στα στερεότυπα της μιας εθνικής ομάδας και άλλα χαρακτηριστικά που ταιριάζουν στα στερεότυπα άλλης εθνικής ομάδας. Άλλωστε στην ιστορία των εθνών δεν υπάρχει μόνο το μαύρο και το άσπρο χρώμα αλλά μια πληθώρα χρωμάτων και αποχρώσεων. Όσον αφορά τους Αρμένιους κατά κύριο λόγο το στερεότυπο τους θέλει αρμενόφωνους και Γρηγοριανούς Μονοφυσίτες Χριστιανούς στο θρήσκευμα όμως έχουμε παραλλαγές όπως τουρκόφωνους Γρηγοριανούς Μονοφυσίτες, αρμενόφωνους Αρμενοκαθολικούς και αρμενόφωνους προτεστάντες και πάει λέγοντας.[i] Σίγουρα στα κύρια χαρακτηριστικά του ανήκειν σε ένα έθνος πρέπει να επιμείνουμε κυρίως στο θέμα της εθνικής συνείδησης και του αυτοπροσδιορισμού .
Ας έλθουμε τώρα στους αρμενόφωνους ελληνοορθόδοξους Χαηχουρούμ της Μικράς Ασίας που ως ελληνορθόδοξοι και ταυτόχρονα αρμενόφωνοι αποκαλούνταν Χαηχουρούμ- από το Χαϊ που στα αρμενικά σημαίνει Αρμένιος, και Ρουμ που στην οθωμανική αυτοκρατορία σήμαινε Ελληνοορθόδοξος . Πρόκειται για μια πληθυσμιακή ομάδα που είχε ως κοιτίδα της ήταν οκτώ χωριά στην Ανατολική Μικρά Ασία κοντά στις πηγές του ποταμού Ευφράτη .[ii]
Τα οχτώ αυτά χωριά ήταν α) τα χωριά Βανκ, Τζοράκ, Μουσεγκά και Σρζου που ανήκαν στην περιφέρεια της πόλης Εγκίν (σήμερα Κεμαλιγιέ), β) το χωριό Μάμσα που ανήκε στην περιφέρεια της πόλης Χαρπούτ (σήμερα Ελαζίγ), γ) το χωριό Χογούζ που ήταν απομακρυσμένο και ανήκε στην περιφέρεια της πόλης Κεμάχ και δ) τα δύο χωριά Χνδρκικ και Σαθιρκές με λίγες οικογένειες Αρμενόφωνων.[iii]
Οι Αρμενόφωνοι Ελληνορθόδοξοι Χαηχουρούμ της Μικράς Ασίας
13 Ιανουαρίου 2025
Γράφει ο Γεώργιος Γκοβέσης, ιστορικός-συγγραφέας*
Τα στερεότυπα των εθνικών ομάδων όπως έχουν διαμορφωθεί στους τελευταίους αιώνες στην πολύπαθη περιοχή μας, θέλουν τους Έλληνες να είναι ελληνόφωνοι και ορθόδοξοι χριστιανοί στο θρήσκευμα, τους Τούρκους να είναι τουρκόφωνοι και σουνίτες μουσουλμάνοι στο θρήσκευμα και ου τω καθεξής για τις υπόλοιπες εθνικές ομάδες. Όμως αυτά δεν ισχύουν απόλυτα, γιατί υπάρχουν θρησκευτικές και γλωσσικές ομάδες οι οποίες μπορεί να έχουν ορισμένα χαρακτηριστικά που ταιριάζουν στα στερεότυπα της μιας εθνικής ομάδας και άλλα χαρακτηριστικά που ταιριάζουν στα στερεότυπα άλλης εθνικής ομάδας. Άλλωστε στην ιστορία των εθνών δεν υπάρχει μόνο το μαύρο και το άσπρο χρώμα αλλά μια πληθώρα χρωμάτων και αποχρώσεων. Όσον αφορά τους Αρμένιους κατά κύριο λόγο το στερεότυπο τους θέλει αρμενόφωνους και Γρηγοριανούς Μονοφυσίτες Χριστιανούς στο θρήσκευμα όμως έχουμε παραλλαγές όπως τουρκόφωνους Γρηγοριανούς Μονοφυσίτες, αρμενόφωνους Αρμενοκαθολικούς και αρμενόφωνους προτεστάντες και πάει λέγοντας.[i] Σίγουρα στα κύρια χαρακτηριστικά του ανήκειν σε ένα έθνος πρέπει να επιμείνουμε κυρίως στο θέμα της εθνικής συνείδησης και του αυτοπροσδιορισμού .
Ας έλθουμε τώρα στους αρμενόφωνους ελληνοορθόδοξους Χαηχουρούμ της Μικράς Ασίας που ως ελληνορθόδοξοι και ταυτόχρονα αρμενόφωνοι αποκαλούνταν Χαηχουρούμ- από το Χαϊ που στα αρμενικά σημαίνει Αρμένιος, και Ρουμ που στην οθωμανική αυτοκρατορία σήμαινε Ελληνοορθόδοξος . Πρόκειται για μια πληθυσμιακή ομάδα που είχε ως κοιτίδα της ήταν οκτώ χωριά στην Ανατολική Μικρά Ασία κοντά στις πηγές του ποταμού Ευφράτη .[ii]
Τα οχτώ αυτά χωριά ήταν α) τα χωριά Βανκ, Τζοράκ, Μουσεγκά και Σρζου που ανήκαν στην περιφέρεια της πόλης Εγκίν (σήμερα Κεμαλιγιέ), β) το χωριό Μάμσα που ανήκε στην περιφέρεια της πόλης Χαρπούτ (σήμερα Ελαζίγ), γ) το χωριό Χογούζ που ήταν απομακρυσμένο και ανήκε στην περιφέρεια της πόλης Κεμάχ και δ) τα δύο χωριά Χνδρκικ και Σαθιρκές με λίγες οικογένειες Αρμενόφωνων.[iii]
Η λατρευτική γλώσσα των Χαηχουρούμ ήταν τα αρμενικά, ωστόσο χρησιμοποιούσαν και τα τουρκικά. Στα ελληνικά, δε, έψελναν τον Τρισάγιο ύμνο και το Σύμβολο Πίστεως, ενώ η λατρεία τελούνταν με τη συνοδεία της βυζαντινής μουσικής.
Σύμφωνα με τον με τον Ιωσηφίδη Μάκη πρόκειται για Έλληνες που προέρχονταν: από απομεινάρια των μυρίων του Ξενοφώντα που μετά τη μάχη στα Κούναξα (401 π.Χ.) ανέβαιναν βόρεια προς τον Πόντο (‘’θάλαττα θάλαττα’’) και κάποιοι κουρασμένοι από τις κακουχίες έμειναν σε οικισμούς παρά τον Ευφράτη, από Μακεδόνες στρατιώτες του Μεγάλου Αλεξάνδρου που έμειναν στους ίδιους οικισμούς και από Ακρίτες που φύλαγαν τα βυζαντινοαρμενικά σύνορα και έμειναν κι αυτοί στους ίδιους οικισμούς.
