Η τέχνη του ψηφιδωτού εμφανίζεται στην ιστορία
από την τέταρτη χιλιετία π.Χ./Π.Κ.Ε.
, όταν χρησιμοποιήθηκαν κώνοι οπτής γης
(τερακότα, terracotta)
εντυπωμένοι σε δάπεδα ή στο έδαφος,
για την παραγωγή συγκεκριμένων διακοσμητικών μοτίβων.
Ανάμεσα στα πρωιμότερα ψηφιδωτά τέχνεργα
περιλαμβάνονται τοίχοι από τη Μεσοποταμία
ή στήλες από την Ουρούκ, στις οποίες οι κώνοι
δημιουργούσαν γεωμετρικά μοτίβα.
Εκεί αποκαλύφθηκαν τοίχοι, στύλοι (αψιδοστάτες)
και κίονες διακοσμημένοι με κώνους ασβεστόλιθου
ή πηλού, εμβαπτισμένους σε χρωστική ουσία
και εμπίεστους σε πισσάσφαλτο.
Οι Έλληνες, κατά τον 5ο και 4ο ΠΚΕ αι. προώθησαν το ψηφιδωτό
ως μορφή τέχνης με ακριβή γεωμετρικά σχέδια
και ανθρωπομορφικά ή θηριομορφικά μοτίβα.
Το ψηφιδωτό του κλασικού κόσμου κοσμούσε συνήθως
τον οίκο -συνηθέστερα την τραπεζαρία και τον προθάλαμό της.
Κάτι τέτοιο υπονοεί μια στενή σχέση μεταξύ του ψηφιδωτού
και του συμποσίου και απεικονίζεται σαφώς στα διονυσιακά θέματα
και τις ομόκεντρες συνθέσεις, σχεδιασμένες με τρόπο
ώστε να παρουσιάζουν ίδια μοτίβα σε όλους τους συνδαιτυμόνες,
ανεξάρτητα από τη θέση τους στον χώρο.
Καθώς μάλιστα στο συμπόσιον συμμετείχαν μόνον άνδρες,
τούτη η διακόσμηση χάραζε τα διακριτά όρια
ανάμεσα στον ανδρωνίτη και τον γυναικωνίτη.
Πολλά, βοτσαλωτά ψηφιδωτά διατηρούνται σε δύο ιδιαίτερες
αρχαιολογικές θέσεις, την Όλυνθο και την Πέλλα στη βόρεια Ελλάδα.
Τα ψηφιδωτά της Ολύνθου χρονολογούνται στον 5ο ΠΚΕ αι.
και είναι κυρίως τετράγωνες ή κυκλικές συνθέσεις
με απλά περιγράμματα και ζωφόρους γύρω από το κεντρικό μυθολογικό θέμα.
Αρκετά περίτεχνη θεωρείται εδώ η χρήση ανοικτόχρωμων
και σκουρόχρωμων ψηφίδων.
Οι μορφές δημιουργούνται με λευκούς λίθους σε μαύρο ή βαθύ μπλε φόντο.
Μικρότεροι μαύροι λίθοι χρησιμοποιούνται
για τη διαμόρφωση των περιγραμμάτων.
Οι ψηφίδες είναι ομοιόμορφες ως προς το μέγεθος και αδιαμόρφωτες
και στα κεντρικά θέματα δίνεται σημασία στη λεπτομέρεια.
Πηγή
