Μας μάθανε να μιλάμε
δεν μας μάθανε να ακούμε.

Πώς ακούμε τους άλλους; Ξέρουμε πότε πρέπει να σωπάσουμε; Τι κερδίζουμε όταν είμαστε καλοί ακροατές;Μια καλή σχέση, με εμπιστοσύνη, κατανόηση και πραγματικά συναισθήματα, βασίζεται στο διάλογο και την επαφή. Σωστός διάλογος όμως δεν λογίζεται όταν μιλά μόνο ο ένας, αλλά όταν μιλούν και οι δυο, όταν ο ένας ακούει τον άλλο. Το να ακούω σωστά τον άλλο είναι η βάση της επικοινωνίας και η βάση της ενσυναίσθησης, να μπορώ να τον καταλάβω. Κι όχι μόνο ακούγοντας, αλλά ρωτώντας και παρατηρώντας. Προσπαθώ, δηλαδή, να κατανοήσω και τα συναισθήματα πέρα από τα λόγια,να συνειδητοποιήσω σε τι ψυχική κατάσταση είναι ο απέναντί μου. Κι ανάλογα να αντιδράσω.
Με πόσους τρόπους ακούμε τους άλλους; Η κ. Δήμητρα Ιορδάνογλου, επιστημονική συνεργάτης του Παντείου Παν/μίου και σύμβουλος ανάπτυξης ανθρώπινου δυναμικού, μας αναλύει τους τρόπους που ακούμε συνήθως τους άλλους:
*Η αδιάφορη ακρόαση, όταν δεν συμμετέχουμε καθόλου σε αυτό που μας δίνει ο άλλος όταν μας μιλάει για κάτι. Για παράδειγμα, μου μιλάει κάποιος και δεν τον κοιτάζω καν.
*Στην προσποιητή ακρόαση μπαίνουμε σε μια διεκπεραιωτικού τύπου επικοινωνία για πολλούς λόγους, σε όλους μας συμβαίνει και είναι και φυσικό. Αρκεί όμως να μη γίνει η κυρίαρχη αντίδραση και να μη γίνεται όταν δεν πρέπει, π.χ. όταν θέλει να μας μιλήσει το παιδί μας για κάτι.
*Η επιλεκτική ακρόαση είναι μια φυσική διαδικασία που προφανώς εμπεριέχεται και στις υπόλοιπες. Είναι φυσιολογικό να μην ακούμε συνέχεια με την ίδια προσοχή, μπορεί να αφαιρεθούμε για λίγο και να επανέλθουμε στη διαδικασία της ακρόασης. Αυτό συμβαίνει σε όλους μας και ο κύριος λόγος είναι ότι σκεφτόμαστε πολύ πιο γρήγορα απ ό,τι ο άλλος μιλάει. Συνήθως μιλάμε με ένα ρυθμό 125 λέξεων το λεπτό, αλλά η σκέψη μας είναι πολύ πιο γρήγορη. Πρέπει λοιπόν να βρούμε τρόπους να επιστρέψουμε στη διαδικασία της ακρόασης. Ο καλός ακροατής αυτό το πετυχαίνει με διάφορες τεχνικές: αξιολογεί τα επιχειρήματα του συνομιλητή, σκέφτεται ποιο μπορεί να είναι το παρακάτω, παρατηρεί τη γλώσσα του σώματος του άλλου, ώστε να έχει την ικανότητα να καταλάβει τι βρίσκεται πίσω από τις λέξεις.
*Η σιωπηλή ακρόαση είναι αρετή. Ακούω σιωπηλά σημαίνει ότι ακούω τον άλλο και προσπαθώ να καταλάβω, να συνειδητοποιήσω τι μου λέει, αλλά δεν τον διακόπτω. Τον αφήνω να ολοκληρώσει και μετά κάνω όποια παρέμβαση θέλω. Η σιωπή είναι χρυσός «Είναι εξαιρετικά σημαντικό για μια καλή επικοινωνία να ξέρεις πότε να επέμβεις και πότε να σωπάσεις», μας λέει η κ. Ιορδάνογλου. «Στη σιωπηλή ακρόαση η γλώσσα του σώματος συμμετέχει: κουνάμε το κεφάλι, κοιτάζουμε τον άλλο στα μάτια. Κυρίαρχο στοιχείο είναι η προσήλωσή μας, το ότι δίνουμε σιωπηλά την προσοχή μας σε ό,τι έχει να μας καταθέσει ο συνομιλητής μας.» Υπάρχουν συνήθως δυο τάσεις μεταξύ των ανθρώπων που υποβάλλονται στο τεστ της σιωπηλής ακρόασης: κάποιοι δυσκολεύονται να ακούσουν σιωπηλά και έχουν την τάση να διακόπτουν τον άλλο, κάποιοι άλλοι όταν μιλάνε δεν αισθάνονται άνετα να είναι ο συνομιλητής τους σιωπηλός, θέλουν να τους διακόπτει ή αναρωτιούνται αν τους παρακολουθεί, αν τους ακούει.» Αυτό που προτείνω είναι σε μια πρώτη φάση να ακούμε σιωπηλά αφήνοντας το συνομιλητή μας να ολοκληρώσει τη σκέψη του, κάνοντας όσο λιγότερες παρεμβάσεις γίνεται, και στη συνέχεια να περάσουμε στην ακρόαση ενεργητικού τύπου, κάνοντας διευκρινιστικές ερωτήσεις και αντανάκλαση περιεχομένου, η οποία συνίσταται στην επανάληψη από εμάς λέξεων ή ολόκληρων φράσεων του συνομιλητή, ώστε να νιώσει ότι πραγματικά τον ακούμε».
Τα λάθη της ακρόασης Η βελτίωση της ικανότητάς μας να ακούμε σιωπηλά και ενεργητικά τους συνομιλητές μας κατακτάται με το χρόνο και περνά μέσα και από τη δική μας αυτοβελτίωση. Τα πιο συχνά λάθη ακρόασης είναι τα εξής:
*Διακόπτουμε τον άλλο πριν ολοκληρώσει και του κάνουμε διευκρινιστικές ερωτήσεις, ενώ μπορεί να τα είχε πει όλα μόνος του, αν τον αφήναμε να ολοκληρώσει τη σκέψη του.
*Δίνουμε συμβουλές του τύπου «ξέρεις τι πρέπει να κάνεις; Να κάνεις αυτό!».
*Απαντάμε λέγοντας τη δική μας ιστορία. Δηλαδή ξεκινάει μια φίλη να διηγείται: «Ξέρεις, έχω ένα πρόβλημα με τον άντρα μου» και η δική μας η παρέμβαση είναι: «εγώ να δεις, χθες μαλώσαμε και» κάνοντας έτσι δυο παράλληλους μονολόγους.
*Ένα ακόμη λάθος, συνήθως σε διαλόγους με κάποια ένταση, είναι το ετοιμοπόλεμο των απαντήσεών μας: ενώ δηλαδή είμαστε στη φάση που ακούμε τα επιχειρήματα του άλλου, εμείς ετοιμάζουμε τη δική μας απάντηση! Κάνουμε, με άλλα λόγια, αντιπαράθεση και όχι διάλογο. Πρόκειται ουσιαστικά για στάση άμυνας, που όμως δεν προσφέρεται για γόνιμη και εποικοδομητική συνομιλία.
Η σωστή στάση είναι να ακούμε τα επιχειρήματα του άλλου προσπαθώντας να τα κατανοήσουμε : γιατί το λέει αυτό, γιατί αισθάνεται έτσι, τι σκέφτεται, πώς νιώθει και μετά να προχωρήσουμε στην παράθεση των δικών μας επιχειρημάτων.

Ακούσαι ουκ επιστάμενοι ουδ’ επείν.
(μην ξέροντας να ακούν δεν ξέρουν και να μιλούν)
Ηράκλειτος

Νίκος Ξένος
Εκπαιδευτής Ενηλίκων
Μητρώο Κ.Δ.Π ΕΚΔΔΑ
Ειδίκευση Συμβουλευτική
Προσανατολισμός

ΠΗΓΗ:
Μάθε την τέχνη της ακρόασης
ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΜΑΓΓΑΝΑ
Ψυχολόγος