Η περιγραφή του Θουκυδίδη για τις συνέπειες της επιδημίας που ενέσκηψε στην Αθήνα του Πελοποννησιακού Πολέμου είναι συγκλονιστική.

Ο «πατέρας της Ιστορίας» προσπερνώντας την ιατρική πτυχή της επιδημίας επικεντρώνει το ενδιαφέρον του στις επιπτώσεις στην κοινωνική συμπεριφορά των ανθρώπων και στα όρια που έθεταν οι ίδιοι στους εαυτούς τους ως μέλη της πολιτείας.

Στην Αθήνα του Πελοποννησιακού Πολέμου, ο τεράστιος αριθμός των κρουσμάτων της επιδημίας επηρέασε αρνητικά την αποδεκτή συμπεριφορά των ανθρώπων και τους θεσμούς της πόλης. Για παράδειγμα, την ταφή και το τυπικό της.

Η ταφική διαδικασία πέραν του ότι αποτελεί ένδειξη σεβασμού των ζωντανών προς τους νεκρούς, άπτεται και της ζωής της κοινωνίας. Οι Αθηναίοι εγκαταλείποντας τις ταφικές παραδόσεις, άλλαξαν την όψη της πόλης, καθώς οι δρόμοι και οι ναοί γρήγορα γέμισαν με σορούς αλλά και με τα σώματα εκείνων που πέθαιναν.

Ταυτόχρονα οι ζωντανοί άρχισαν να αδιαφορούν για τα πάντα, είτε αυτά αφορούσαν τα ιερά είτε τα κοσμικά. Με τον φόβο του Θείου και τον σεβασμό του νόμου των ανθρώπων να αποδυναμώνονται, η απραξία, η αποστασιοποίηση από τα κοινά και η ανατροπή των κοινωνικών ορίων έγινε ο κανόνας, καθώς οι άντρες αποτολμούσαν με ηρεμία αυτό που στο παρελθόν θα έκαναν μόνο όταν ήταν σε δυσκολία.

Η παγκόσμια ιστορία είναι γεμάτη από περιπτώσεις που ο φόβος και η απόγνωση αλλάζουν την ανθρώπινη συμπεριφορά και επηρεάζουν τον άνθρωπο με τέτοιο τρόπο ώστε να αδιαφορεί για το δέον και το πρέπον, καθώς η ατομική αξιολόγηση υπερισχύει της κοινωνικής.

Δεκάδες τέτοιες ιστορίες εξιστορούνται από ιστορικούς που ασχολήθηκαν με τις τελευταίες μέρες του Βερολίνου, πριν η πρωτεύουσα του Χίτλερ περάσει στα χέρια του Κόκκινου Στρατού. Αντίστοιχες διαδραματίζονται και στο Νότιο Βιετνάμ, λίγο πριν απογειωθεί και το τελευταίο ελικόπτερο από την ταράτσα της αμερικανικής πρεσβείας, με τους συνεργάτες των ΗΠΑ.

Σήμερα, οι άνθρωποι βρίσκονται αντιμέτωποι με το άγνωστο που γεννά δυο μείζονες απειλές: την υγειονομική και την οικονομική. Η μία στοχεύει την υγεία και η άλλη το στομάχι, αλλά και οι δυο μαζί έχουν τέτοια δυναμική ώστε κανείς εχέφρων άνθρωπος να μην μπορεί να αποκλείσει ότι και τώρα θα επαναληφθούν φαινόμενα ανάλογα με αυτά που περιγράφει ο Θουκυδίδης, καθώς ο θυμός παρακινεί τους ανθρώπους πιο δυνατά από την ελπίδα και πάντα σε λάθος κατεύθυνση.

Οι επιλογές που έχουν κάνει μέχρι στιγμής οι ηγέτες της Ε.Ε., αλλά και ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Σι Τζινπίνγκ, δείχνουν ότι δεν τους έχουν γίνει μαθήματα τα παθήματα των Αθηναίων, καθώς εφαρμόζουν πολιτικές που βασίζονται σε διαχωρισμούς, διχασμούς και αποκλεισμούς και προκαλούν θυμό. Η συζήτηση που γίνεται στην Ε.Ε. για το περίφημο Ταμείο Ανάκαμψης είναι χειροπιαστό σημάδι για το πώς η Μέρκελ αντιλαμβάνεται την αλληλεγγύη. Τα κηρύγματα μίσους του Τραμπ δείχνουν το πώς αντιλαμβάνεται την ισότητα.

Η καταστολή τού Σι είναι η επιτομή της καταπάτησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Λες και οι πολιτικές ηγεσίες άρπαξαν την ευκαιρία που τους πρόσφερε ο κορονοϊός για να λύσουν εκκρεμότητες και να φέρουν τη διακυβέρνηση στα μέτρα τους, αδιαφορώντας για τον θυμό, την άρνηση και την αντίδραση που προκαλούν.

Προφανώς αισθάνονται ισχυροί και αλώβητοι. Δυστυχώς στα χνάρια τους βαδίζει και η δική μας κυβέρνηση καθώς οι επιλογές της υποδηλώνουν έπαρση, αλαζονεία και αδιαφορία. Προφανώς δεν τους απασχολούν οι επιπτώσεις που θα έχουν οι πολιτικές τους στη Δημοκρατία.

Οι δημοκρατικοί θεσμοί στηρίζονται στον συμβιβασμό, στη συνεργασία, στον σεβασμό της αλήθειας, στην ενεργή συμμετοχή των πολιτών και σε έναν ελεύθερο Τύπο. Οταν οι δημοκρατικές αξίες βάλλονται και ο Τύπος και η κοινωνία των πολιτών εξουδετερώνονται, τότε οι κυβερνήτες δρουν ανεξέλεγκτα.

Η σταδιακή διάβρωση των ελέγχων και των ισορροπιών προετοιμάζει την αιφνίδια θεσμική κατάρρευση. Η ιστορία διδάσκει ότι η στάση αυτή αποδεικνύεται καταστροφική γι’ αυτούς που την υιοθετούν και για εκείνους που την υφίστανται.

Μπορεί να έχουν περάσει 2.500 χρόνια, αλλά τα διδάγματα του Θουκυδίδη είναι συγκλονιστικά επίκαιρα. Σήμερα ο φόβος, η ανασφάλεια, ο θυμός, ο αυταρχισμός πλήττουν την ανεκτικότητα, την αλληλεγγύη και την κοινωνική ευθύνη, που είναι οι βάσεις πάνω στις οποίες χτίζεται το οικοδόμημα της Δημοκρατίας.

Υπό το πρίσμα αυτό, ανεξάρτητα από τα επιχειρήματα και τις προφάσεις που χρησιμοποιούν οι πολιτικοί για όλα όσα έχουν κάνει αλλά και γι’ αυτά που πρόκειται να κάνουν, όλα δείχνουν πως γίνεται προετοιμασία για τις αυταρχικές δημοκρατίες της ψηφιακής εποχής. *Δημοσιογράφου, συγγραφέα

Πηγή