Menu

ΗΘΙΚΗ/ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ(Mobbing)

Η ηθική/ψυχολογική παρενόχληση ορίζεται ως η ψυχολογική βία η οποία ασκείται από ένα άτομο ή ομάδα ατόμων, κατά ενός ατόμου ή ομάδας ατόμων. Εκφράζεται μέσα από μία αλυσίδα αντιδεοντολογικών συμπεριφορών οι οποίες, φαινομενικά είναι ασύνδετες μεταξύ τους, στην πραγματικότητα όμως είναι όλες μέρος μίας στρατηγικής εκφοβισμού αλλά και ταπείνωσης και αποδυνάμωσης του στόχου. Αυτό όμως που την διαφοροποιεί από τους συνηθισμένους στρεσογόνους παράγοντες είναι ότι αποτελεί συστηματική,μακρόχρονη και ύπουλη τακτική, που μέσα από συχνές,επαναλαμβανόμενες αρνητικές συμπεριφορές, στοχεύει στην ψυχολογική και την εργασιακή εξόντωση του θύματος.Η Hirigoyen, Γαλλίδα ψυχίατρος, που ασχολήθηκε με την εργασιακή παρενόχληση, θεωρεί ότι μπορεί να καταλήξει και σε πραγματικό «ψυχικό φόνο». Θεωρείται ότι επιφέρει καταστροφικές και παραλυτικές συνέπειες για τον εργαζόμενο από ότι όλοι μαζί οι παράγοντες στρες στην εργασία.
Ένα από τα βασικά στοιχεία της ηθικής παρενόχλησης είναι ο δυσδιάκριτος χαρακτήρας της. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι εχθρικές συμπεριφορές εκφράζονται, κυρίως, με έμμεσους τρόπους. Πρόκειται για μία επιθετική τακτική που υλοποιείται κυρίως μέσω ψυχολογικού χειρισμού, ο οποίος σταδιακά μπορεί να αποσταθεροποιήσει το στόχο. Τα άτομα που υιοθετούν μία τέτοια τακτική, επιλέγουν συνήθως συμπεριφορές καλυμμένης επιθετικότητας, ώστε να είναι δύσκολο να αποκαλυφθεί η ταυτότητά τους ή να μπορούν εύκολα να αρνηθούν την αρνητική πρόθεση των συμπεριφορών τους. Κάποια από τα μέσα που χρησιμοποιούν μπορεί είναι η προσβολή, η υποτίμηση, η ταπείνωση, η απομόνωση, η ειρωνεία, ο εκφοβισμός του ατόμου καθώς και η υπονόμευση της εργασιακής του απόδοσης και του ρόλου του στην επιχείρηση. Σκοπός είναι να τον ελέγξουν, καταβάλλοντας τον ψυχολογικά και πνευματικά και υποσκάπτοντας τον εργασιακά. Η τακτική αυτή είναι πολύ πιθανό να τον οδηγήσει σε προσωπική αποδυνάμωση και περιθωριοποίηση στο χώρο εργασίας αλλά και στην απομάκρυνση από το επαγγελματικό περιβάλλον. Εμφανίζεται συστηματικά, επαναλαμβανόμενα, έχει διάρκεια και κλιμακώνεται σταδιακά προς το χειρότερο. Για το λόγο αυτό χαρακτηρίζεται ως από τους ειδικούς μια «διαβρωτική» εμπειρία.

Η ηθική παρενόχληση, σε κάποιες περιπτώσεις, εμφανίζεται αν υπάρχει προκατάληψη εις βάρος ενός εργαζόμενου η οποία εδράζεται σε κάποιας μορφής διαφορά που το άτομο αυτό παρουσιάζει σε σχέση με τους υπόλοιπους και εξαιτίας αυτής, έχει άλλη αντιμετώπιση είτε από την διοίκηση είτε από τους συναδέλφους. Οι διαφορές αυτές μπορεί να αφορούν το φύλο, την καταγωγή, τις θρησκευτικές ή πολιτικές πεποιθήσεις, την ηλικία, κάποια σωματική αναπηρία κ.ά.

Να σημειωθεί ότι, όπως έχουν επισημάνει οι ερευνητές στις περισσότερες περιπτώσεις που το άτομο-στόχος αναδείξει το πρόβλημα ή διαμαρτυρηθεί, αυτοί που επιτίθενται διαστρεβλώνουν την πραγματικότητα και αντιστρέφουν την ευθύνη, παρουσιάζοντας το θύμα ως ένα άτομο με «δύσκολο» χαρακτήρα ή και χαρακτηρίζοντάς το ως ψυχολογικά ασταθές. Επιχειρούν δε να εμφανίσουν και την διαμαρτυρία του ως απόδειξη της προβληματικής προσωπικότητάς του.

Σύμφωνα με την πρώτη ελληνική έρευνα, την οποία διεξήγαγε το Οικον.Πανεπιστήμιο Αθηνών το 2010, με βάση και την πιο αυστηρή μέθοδο υπολογισμού της συχνότητας εμφάνισης του φαινομένου, το 13,2% των ερωτηθέντων μπορούν να χαρακτηρισθούν ξεκάθαρα, θύματα της ηθικής παρενόχλησης. Το 47% βρίσκονται σε μια «γκρίζα ζώνη όπου υφίστανται αρνητικές συμπεριφορές με μικρότερη όμως συχνότητα. Τα ποσοστά δεν διαφέρουν από τα αντίστοιχα ποσοστά προηγούμενων ερευνών στις χώρες της Ε.Ε.

Η Ηθική/Ψυχολογική παρενόχληση στον Δημόσιο Τομέα.

Πρόσφατες μελέτες αναδεικνύουν το υψηλό ποσοστό του φαινομένου στον Δημόσιο Τομέα σε διεθνές επίπεδο. Η διαφοροποίηση με τον Ιδιωτικό Τομέα είναι ως προς τον χρόνο που διαρκεί η παρενόχληση, η οποία στο Δημόσιο μπορεί να διαρκέσει πολλά χρόνια με συνέπειες οι οποίες μπορεί να είναι ολέθριες για την προσωπικότητα των υπαλλήλων και την ψυχική τους υγεία.
Συνδέεται βέβαια και με τα παιχνίδια εξουσίας και τις δυνατότητες κατάχρησης
στο Δημόσιο Λειτούργημα. Υπάρχει πολύ στενή σύνδεση της γραφειοκρατικής πολιτικής βίας, της φυσικής και ψυχικής υγείας των δημοσίων Υπαλλήλων, της παραγωγικότητας της διοίκησης μα και της διαφθοράς.

Ενδεικτικά μέτρα για την αντιμετώπιση του φαινομένου.

Εκστρατεία πληροφόρησης των υπαλλήλων
(Έκδοση φυλλαδίων, σχετικά άρθρα, διαλέξεις κ.α)

Συστηματική συλλογή δεδομένων.
(Ερωτηματολόγια στο προσωπικό, τακτικές συζητήσεις κ.α)

Εκπαίδευση και επιμόρφωση των στελεχών της διοίκησης,
ιδιαίτερα Διευθυντών Προσωπικού.

Καθιέρωση σε κάθε Οργανισμό υποδομής για την αντιμετώπιση του φαινομένου.

Αναδιοργάνωση του καταμερισμού της εργασίας και της κατανομής ευθυνών.

Τελειώνοντας αξίζει εδώ να επισημάνουμε ότι σύμφωνα με τους ειδικούς του φαινομένου της ηθικής/ψυχολογικής παρενόχλησης:
”Θύτες θεωρούνται όχι μόνο αυτοί που ασκούν βία αλλά εξίσου και όσοι παρακολουθούν χωρίς να κάνουν τίποτα για αυτό”.

ΞΕΝΟΣ ΝΙΚΟΣ
Εκπαιδευτής Ενηλίκων
Ειδίκευση Συμβουλευτική
Προσανατολισμός

ΠΗΓΕΣ:
Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας
και Ανάπτυξης Ανθρώπινου Δυναμικού

Ελένη Κατραμάδου
Msc Διοικητικής Επιστήμης ΕΚΠΑ

Categories:   Απόψεις