Προφήτης Ηλίας: Ένας αντιπολιτευόμενος προφήτης

Πλησιάζει η 20η Ιουλίου, ημέρα κατά την οποία η Ορθόδοξος Εκκλησία τιμά τον προφήτη Ηλία, τον προφήτη εκείνο που έζησε και έδρασε κατά τον 9οπ.Χ. αιώνα επί των ημερών του Αχαάβ, βασιλέως του Ισραήλ (Βορείου Βασιλείου), ο οποίος νυμφεύτηκε την Ιεζάβελ, πριγκίπισσα των Σιδωνίων και με το γάμο αυτό εισχώρησε η λατρεία του Βάαλ και της Αστάρτης στη γη του Ισραήλ (Γ’ Βασ. 16,31-34). Η εισχώρηση και επικράτηση της λατρείας του Βάαλ καθώς και οποιασδήποτε άλλης θεότητας απαγορευόταν ρητά από το Νόμο του Θεού, που δόθηκε στο όρος Σινά (Εξ. 20,3-4). Η δεινή αυτή θρησκευτική παρέκκλιση αποτέλεσε αιτία που ξέσπασε ένας “θρησκευτικός πόλεμος” μεταξύ της βασιλικής αυλής και των προφητών του μόνου αληθινού Θεού με επικεφαλής τον προφήτη Ηλία.

Ο προφήτης Ηλίας στο Γ’ Βασ. 17,18 χαρακτηρίζεται ως “άνθρωπος του Θεού”, χαρακτηρισμός ο οποίος αφενός αποτελεί προφητικό όρο αφετέρου υποδηλώνει ο Ηλίας είχε ιδιαίτερη σχέση με το Θεό ως τηρητής του Νόμου και των εντολών Του. Ο χαρακτηρισμός αυτός έφερε αντιμέτωπο τον προφήτη με το βασιλιά όχι μόνο για τη θρησκευτικά ζητήματα αλλά και για κοινωνικά. Έτσι λοιπόν βλέπουμε τον προφήτη να επικρίνει το βασιλιά για την αδικία που διέπραξε αρπάζοντας τον αμπελώνα και σκοτώνοντας τον Ναβουθαί όταν εκείνος αρνήθηκε να πουλήσει την περιουσία του στο βασιλιά (Γ’ Βασ. 20,1-16). Ο Ηλίας όταν συνάντησς το βασιλιά στο δρόμο του επιτέθηκε φραστικά λέγοντας του: “ὡς σὺ ἐφόνευσας καὶ ἐκληρονόμησας, διὰ τοῦτο τάδε λέγει Κύριος· ἐν παντὶ τόπῳ, ᾧ ἔλειξαν αἱ ὕες καὶ οἱ κύνες τὸ αἷμα Ναβουθαί, ἐκεῖ λείξουσιν οἱ κύνες τὸ αἷμα σου, καὶ αἱ πόρναι λούσονται ἐν τῷ αἵματί σου” (Γ’ Βασ. 20,19).

Αφού ο Ηλίας προανήγγειλε ανομβρία για τη γη του Ισραήλ  και θαυματούργησε με τη χάρη του Θεού (Γ’ Βασ. 17,1-24) προκάλεσε τον Αχαάβ σε “μάχη”, μάχη δηλ. μεταξύ του προφήτη και των ιερέων του Βάαλ, για να δείξει την υπεροχή του Θεού έναντι του Βάαλ. Στη μάχη αυτή, που διεξήχθη στο όρος Κάρμηλος, οι προφήτες και οι ιερείς του Βάαλ επικαλέστηκαν το θεό τους να ρίξει φωτιά στο θυσιαστήριο και να προσφερθεί θυσία, αλλά μάταια. Αφού απέτυχε η προσπάθεια των προφητών του Βάαλ, ο Ηλίας οικοδόμησε νέο θυσιαστήριο χρησιμοποιώντας δώδεκα λίθους, όσες και οι φυλές του Ισραήλ, έριξε νερό στα ξύλα και στο θυσιαστήριο και με δυνατή φωνή επικαλέστηκε το Θεό να ρίξει φωτιά όπως και έγινε. Τότε, αφού προσφέρθηκε η θυσία, ο Ηλίας συνέλαβε τους ιερείς και τους προφήτες του Βάαλ και τους έσφαξε κοντά στο χείμαρρο Κισών (Γ’ Βασ. 18,20-40).

Η σφαγή αυτή των ψευδοπροφητών από τον προφήτη Ηλία ωφέλησε το λαό, διότι οι ιερείς του Βάαλ συνήθιζαν να θυσιάζουν ακόμα και μικρά παιδιά προς τιμή του θεού τους και γι΄ αυτό το λόγο ο λαός όχι μόνο δεν αγανάκτησε κατά του Ηλία αλλά δέχτηκε σιωπηρά τα όσα έπραξε ο προφήτης του Θεού γι΄ αυτούς. Αφού νίκησε ο Ηλίας προσευχήθηκε στο Θεό και έτσι λύθηκε η ανομβρία (Γ’ Βασ. 18,45-46), την οποία είχε προφητεύσει ως τιμωρία για την αποστασία του Αχαάβ (Γ’ Βασ. 17,1-6). Η προφητεία που αφορούσε την ανομβρία και η λύση της αποτελούσε την τεράστια διαφορά και αντίθεση μεταξύ του Θεού του Ηλία και του Βάαλ του φοινικικού θεού της βροχής.

Έχοντας, ο Ηλίας, φονεύσει τους προφήτες και τους ιερείς του Βάαλ φεύγει έντρομος φοβούμενος την οργή και το θυμό της Ιεζάβελ, με προορισμό τη Βηρσαβεέ και ύστερα από σαράντα ημέρες έφτασε στο όρος Χωρήβ (Γ’  Βασ. 19,1-8). Οι Πατέρες της Εκκλησίας θέλοντας να εξηγήσουν τη δειλία, στην οποία περιήλθε ο προφήτης Ηλίας, αναφέρουν πως ο φόβος αυτός  προήλθε επειδή ο Ηλίας εκτός από προφήτης ήταν κυρίως άνθρωπος, αφετέρου να μην περιέλθει σε έπαρση λόγω του μεγέθους της θαυματουργίας και χάρη αυτών περιήλθε σε δειλία για να του υπενθυμίζει την ασθενή ανθρώπινη φύση.

Στο όρος Χωρήβ έλαβε χώρα το γεγονός της Θεοφάνειας, της συνάντησης και συνδιαλλαγής του προφήτη με το Θεό. Έχοντας φτάσει στο όρος και παραμένοντας σε μια σπηλιά, ο προφήτης φοβισμένος και απογοητευμένος ζητεί να συναντήσει το Θεό, τότε εμφανίζεται άγγελος Κυρίου και του ανακοινώνει ότι την επομένη ημέρα θα εμφανιστεί ο Θεός προς αυτόν. Έτσι λοιπόν ο Ηλίας έτοιμος να συναντήσει το Θεό ξεσπά ισχυρότατος άνεμος αλλά ο Θεός δεν ήταν εκεί. Κατόπιν γίνεται τρομερός σεισμός, αλλά ούτε εκεί ήταν ο Θεός. Στη συνέχεια ήλθε φωτιά, αλλά ούτε μέσα σε αυτήν ήταν ο Θεός. Στο τέλος είδε το Θεό μέσα σε λεπτή αύρα και τότε συνομίλησαν και ο Θεός του υπέδειξε να χρίσει τα πρόσωπα που του υπέδειξε ως βασιλείς και τον Ελισαίο ως προφήτη και να τον ορίσει διάδοχό του ( Γ’  Βασ. 19,9-21).

Η εμφάνιση του Θεού μέσα σε λεπτή αύρα, σε αντίθεση με τον άνεμο, το σεισμό και τη φωτιά αποσκοπεί να καταδείξει στον Ηλία ότι η θρησκεία δεν επιβάλλεται με σκληρά μέσα αλλά με ήπια. Για τους Πατέρες της Εκκλησίας ο Θεός αρέσκεται στη μακροθυμία και τη φιλανθρωπία. Η δε διαδοχή του Ηλία από τον Ελισαίο είναι μοναδική σε ολόκληρη την Παλαιά Διαθήκη, διότι το προφητικό αξίωμα δεν μεταβιβάζεται από δάσκαλο σε μαθητή σε αντίθεση με το βασιλικό που μεταβιβάζεται από πατέρα σε γιο. Εδώ όμως αυτός που καλεί τον Ελισαίο στο προφητικό αξίωμα είναι ο ίδιος ο Θεός και ο Ηλίας είναι ο εκτελεστής της εντολής του Θεού. Έχοντας, ο Ηλίας, χρίσει τον Ελισαίο προφήτη και διάδοχό του, ήρθε η ώρα να αποχωριστεί τον παρόντα κόσμο. Όμως ο Θεός δεν επέτρεψε στον προφήτη Ηλία να γευτεί θάνατο, αλλά τον παρέλαβε αναλαμβάνοντάς τον στους ουρανούς πάνω σε ένα πυρφόρο άρμα (Δ’ Βασ. 2,1-18).

Το γεγονός της αναβάσεως του προφήτη Ηλία στους ουρανούς πάνω σε ένα πυρφόρο άρμα, φαινόμενο συνηθισμένο για τα δεδομένα των αρχαίων ανατολικών λαών, δεν μας επιτρέπει να κατατάξουμε τον εξέχοντα αυτόν προφήτη στον κόσμο των κεκοιμημένων. Ο προφήτης Ηλίας δεν γνώρισε φυσικό ούτε μαρτυρικό θάνατο, αλλά ανελήφθη στους ουρανούς ΖΩΝΤΑΝΟΣ και κατετάγη, όπως αναφέρουν οι Πατέρες της Εκκλησίας στις τάξεις των Αγγέλων. Ο Ηλίας είναι μια από εκείνες τις βιβλικές μορφές, όπως και ο Ενώχ, που δεν γεύτηκαν θάνατο αλλά μετέστησαν από τη γη προς τον ουρανό. Ο Προφήτης Ηλίας εμφανίζεται ξανά στη σκηνή της Μεταμορφώσεως του Κυρίου Ιησού Χριστού στο όρος Θαβώρ μαζί με τον Μωυσή (Ματθ. 17,1-9), όπου ο Μωυσής εκπροσωπεί το Νόμο ενώ ο Ηλίας τους προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης.

Ἠ ἐν πυρίνῳ ἄρματι ἀνάληψις τοῦ Προφήτου Ηλιοῦ τοῦ Θεσβίτου τιμᾶται τὴν 20η Ἰουλίου.


Θεοδώρου Ρόκα, Θεολόγου – MΑ Ερμηνευτικής Θεολογίας

 Επιστροφή